Zonevorming
De brandweer in België is georganiseerd in hulpverleningszones. Een hulpverleningszones is een netwerk van brandweer- en ambulanceposten dat de hulpverlening organiseert binnen een aantal gemeentes. Er zijn 17.300 professionele en vrijwillige brandweerlieden in België die werken voor 34 zones.
De brandweerhervorming
Sinds 1 januari 2015 is er een zonale organisatie van de brandweer. De brandweer van Brussel is gewestelijk georganiseerd. De motor van die hervorming was de gasontploffing in Gellinghen in de provincie Henegouwen in 2004. Door die explosie kwamen 24 mensen om het leven, waaronder 5 brandweerlieden.
De werking van de brandweer werd van nabij bekeken. Voor 2015 was de brandweer gemeentelijk georganiseerd. Elke stad of gemeente beschikte daarbij over een eigen brandweerdienst of kon rekenen op de bescherming van een korps in een buurgemeente. Uit de conclusies van het onderzoeksrapport bleek dat de gemeentelijke organisatie van de brandweer niet tegemoet komt aan de risico’s van de maatschappij. Daarop volgde de aanbeveling om een hervorming van de gemeentelijke werking van de brandweer door te voeren. Dit werd vastgelegd in de wet van 15 mei 2007 betreffende de Civiele Veiligheid.
Op 1 januari 2015 werd de werking van de brandweer gereorganiseerd van een gemeentelijke naar een zonale werking. De 250 gemeentelijke korpsen werden in 34 geografische hulpverleningszones herschikt.
34 zones in België
België is opgedeeld in 34 brandweerzones (+ Brandweer Brussel): 20 in Vlaanderen, 14 in Wallonië. Deze zones werken over stedelijke, gemeentelijke en zelfs provinciale grenzen heen, want in noodgevallen telt maar één ding: Zo snel mogelijk de burger helpen!
Elke hulpverleningszones is overheidsorganisatie met een eigen rechtspersoonlijkheid. Ze beschikken over kazernes, werven personeel, kopen zelf materiaal aan,… . Onderling werken de zones samen in verschillende overlegorganen en projecten.
Brandweer België
Eind 2023 werd de vertegenwoordiging van de 34 hulpverleningszones uit ons land en Brandweer Brussel op nationaal niveau wettelijk verankerd door de oprichting van Brandweer België (BB-SPB). Dit overlegplatform brengt de expertise en kennis van het terrein bijeen om samen met de FOD Binnenlandse Zaken de Minister te adviseren over het beleid rond de brandweer. Samen zetten ze ook projecten op om de operationele en organisatorische werking van de hulpverleningszones optimaal te ondersteunen.
Netwerk Brandweer
Naast de vertegenwoordiging op nationaal niveau, werken de 20 Vlaamse zones ook formeel samen via de koepelorganisatie Netwerk Brandweer. Zij stimuleert en ondersteunt de zones in de samenwerking. Het Netwerk Brandweer wil als referentiepunt aantreden voor de verschillende overheden.
Het Netwerk Brandweer bestaat uit:
- Brandweerraad: 20 zonecommandanten en 20 zonevoorzitters (= burgemeesters). De Brandweerraad beslist over de standpunten en de werking van het Netwerk Brandweer.
- Raad van zonecommandanten: 20 zonecommandanten en de voorzitter van de Brandweerraad. Zij nemen beleidsstandpunten in, overeenkomstig de visie van de Brandweerraad en gaan over alle operationele punten die de dagelijkse werking van de brandweer bepalen.
- Het Bureau: 6 zonecommandanten. Zij nemen het dagelijks bestuur van het Netwerk Brandweer waar. De VVSG (Vereniging voor Vlaamse Steden en Gemeenten) stelt een ondersteuningsteam beschikbaar om hen daarbij te helpen.
Het inhoudelijke werk voor de werking van de brandweer wordt voorbereid in expertennetwerken of clusterstructuur. Er zijn zes clusters met daaronder telkens een aantal werkgroepen.